Z dniem 1 stycznia 1998 r. weszła w życie ustawa o odpadach z dnia
Z dniem 1 stycznia 1998 r. weszła w życie ustawa o odpadach z dnia 27 czerwca 1997 r. (DzU nr 96, poz. 592). Podstawowym celem tej ustawy jest stworzenie warunków dla minimalizowania ilości powstających i składowanych w środowisku odpadów. Dlatego też jedną z ważniejszych zasad postępowania z odpadami w świetle ustawy jest zobowiązanie wytwarzających odpady do zapewnienia bezpiecznego dla środowiska wykorzystania odpadów, jeżeli nie udało się zapobiec ich powstawaniu (art. 4 ust. 2 pkt 2).
Zgodnie z ustawą osady ściekowe zostały z definicji zaliczone do odpadów. Należy jednak obiektywnie stwierdzić, że w technologii oczyszczania ścieków nie można uniknąć powstawania odpadów, gdyż sam proces oczyszczania polega na usuwaniu ze ścieków zanieczyszczeń mechanicznych i generowaniu w procesach biologicznych osadów, powstających w wyniku usuwania ze ścieków zanieczyszczeń rozpuszczonych.
W ostatnich latach obserwuje się w kraju znaczący przyrost liczby oczyszczalni ścieków. Równocześnie wiele istniejących obiektów jest rozbudowywanych i modernizowanych. Stale wzrasta stopień oczyszczania ścieków wymuszony zarówno coraz ostrzejszymi przepisami ochrony środowiska, jak i postępem technicznym. W konsekwencji powoduje to ciągłe zwiększanie ogólnej liczby osadów ściekowych, które muszą zostać zagospodarowane. Obecnie w skali kraju powstaje około 10-15 mln m3 osadów ściekowych rocznie, które winny zostać wykorzystane.
Ustawa przewiduje wykorzystywanie odpadów poprzez użycie ich w celach:
- przemysłowych, w tym energetycznych, a także budowlanych, jako surowców wtórnych w całości lub w części, bezpośrednio lub przez przetwarzanie,
- nieprzemysłowych, a w szczególności do kształtowania powierzchni gruntów lub ich dostosowywania do określonych potrzeb, a także do nawożenia lub ulepszania gleby.
Ustawa w art. 16 ust. 3 daje delegację dla ministra ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa do określenia w porozumieniu z ministrem rolnictwa i gospodarki żywnościowej oraz zdrowia i opieki społecznej w drodze rozporządzenia, warunków, jakie muszą być spełnione przy wykorzystaniu osadów ściekowych na cele nieprzemysłowe. Niestety takie rozporządzenie nie ukazało się dotychczas, co praktycznie czyni niemożliwym wywiązanie się przez jednostki wytwarzające osady ściekowe z obowiązku zapewnienia bezpiecznego dla środowiska wykorzystania odpadów.
Krajowe prawodawstwo dotyczące osadów ściekowych było i nadal jest wyjątkowo ubogie, praktycznie nie ma żadnych uregulowań prawnych dotyczących przyrodniczego i rolniczego wykorzystania osadów. Istnieją charakterystyki osadów, oceny możliwości ich zagospodarowania, a nawet wytyczne przyrodniczego wykorzystania osadów, lecz są to nadal tylko propozycje bez umocowania legislacyjnego.
Przywracanie glebie składników zgromadzonych w osadach ściekowych jest zasadne nie tylko z gospodarczego punktu widzenia, lecz także niezbędne do zachowania i odtwarzania ekologicznej równowagi. Biologiczne pochodzenie osadów ściekowych sprawia, że zawierają organiczne związki węgla i azotu, niezbędne do życia mikroorganizmów i fauny glebowej oraz składniki pokarmowe dla roślin zielonych. Osady ściekowe zawierają często nadmierne ilości metali ciężkich oraz organizmy chorobotwórcze. Czynniki te stanowią poważne ograniczenie w przyrodniczym, a zwłaszcza rolniczym użytkowaniu osadów ściekowych, stąd niezbędne jest określenie na drodze rozporządzenia warunków, jakie muszą być spełnione przy wykorzystywaniu osadów ściekowych na cele nieprzemysłowe.
Ustawa zobowiązała każdego użytkownika oczyszczalni do uzyskania zezwolenia na prowadzenie działalności, w wyniku której powstają odpady. Wniosek o wydanie takiego zezwolenia winien zawierać program obejmujący między innymi sposoby wykorzystywania osadów. Obecnie nie ma możliwości opracowania poprawnego programu postępowania z osadami, skoro nie ma przepisu, który określałby warunki do wykorzystywania osadów.
Brak rozporządzenia sprawia, że tony osadów zalegają na terenach oczyszczalni ścieków, a użytkownicy nie mogąc uzyskać pozwolenia na przyrodnicze użytkowanie osadów, próbują nierzadko pozbywać się niewygodnego odpadu w sposób niekontrolowany i szkodliwy dla środowiska.
W związku z powyższym nasuwają się następujące pytania:
1. Jaki przyjąć tryb postępowania z osadami, które nadają się do rolniczego zagospodarowania, do czasu ukazania się przepisów regulujących te kwestie?
2. Kiedy rząd zamierza przygotować i ogłosić rozporządzenie dotyczące regulacji kwestii przyrodniczego gospodarowania osadami ściekowymi?
3. Co stoi na przeszkodzie, aby nie można było przyjąć regulacji prawnych innych krajów (np. Niemiec) dotyczących rolniczego zagospodarowania osadów?
4. Ustawa o odpadach daje ministrowi ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa delegacje do wydania rozporządzenia wprowadzającego obowiązek uzyskiwania zezwolenia na wykorzystanie odpadów innych niż niebezpieczne np. osadów ściekowych. Czy takie rozporządzenie zostanie wydane w najbliższym czasie, czy też jest to pusty zapis w ustawie?
5. Jakie mechanizmy zostaną uruchomione, aby sprowokować jednostki wytwarzające osady, aby zagospodarowywały je przyrodniczo, a nie składowały na wysypiskach?
6. Rolnicze zagospodarowanie osadów nie jest przedsięwzięciem opłacalnym, wymagającym poniesienia wysokich nakładów. Jakie rząd zamierza wprowadzić uregulowania ekonomiczne (zwolnienia podatkowe, dotacje do wapna służącego do higienizacji osadów itp.) dla podmiotów, które zajmowały się będą przyrodniczym zagospodarowywaniem osadów?
Poseł Adam Stanisław Szejnfeld
Piła, dnia 20 lipca 1998 r.