Powszechnie wiadomo, że osoby pracujące pod ziemią w kopalniach, np. w Kopalniach Węgla Kamiennego,
Powszechnie wiadomo, że osoby pracujące pod ziemią w kopalniach, np. w Kopalniach Węgla Kamiennego, za szczególnie trudne warunki pracy pozyskują dodatkowe świadczenia socjalne albo w drodze zapisów ustaw, albo w drodze zbiorowych układów pracy. Górnicy pracujący w Kopalniach Węgla Kamiennego otrzymują m.in. deputat węglowy, świadczony w naturze albo w formie świadczeń pieniężnych. Powyższe uprawnienie socjalne przysługuje dożywotnio, także dla emerytów i rencistów górników, po przepracowaniu określonego okresu pracy pod ziemią w określonych warunkach.
W większości europejskich krajów, jeżeli danym osobom przysługują pewne świadczenia socjalne, które są dodatkiem do wynagrodzeń pracowniczych lub świadczeń rentowych i emerytalnych, to bez względu na miejsce zamieszkania uprawnionych osób są one im systematycznie wypłacane.
Obecnie w Polsce realizujemy reformę górnictwa, która ma za zadanie ograniczenie wydobycia węgla kamiennego i ograniczenie liczby zatrudnionych górników w polskich kopalniach. Część górników przejdzie na wcześniejsze emerytury, część z nich będzie zabiegało o pozyskanie nowych miejsc pracy, m.in. poza granicami kraju. Sytuacja, jak opisałem wyżej, miała już miejsce w Dolnośląskim Zagłębiu Węglowym, które jest w końcowej fazie likwidacji. W takich też sytuacjach problem świadczeń socjalnych nabiera szczególnej wagi.
W interwencjach, które z tego tytułu otrzymałem, pojawiły się i takie, które nawiązują do realizacji świadczeń w zakresie deputatów węglowych dla osób, które nabyły te uprawnienia pracując w polskich kopalniach, a następnie je utraciły ze względu na wyjazd i zamieszkanie poza granicami kraju. Zapis, który tę kwestię reguluje w zbiorowym układzie pracy dla pracowników górnictwa, według mnie łamie kanony prawne państwa demokratycznego. Wszystkie rozwinięte kraje demokratyczne respektują nabyte prawa socjalne osób nie ze względu na miejsce zamieszkania, lecz spełnione warunki formalne i prawne do utrzymania tych uprawnień, np. emerytury i renty francuskie dla pracujących we Francji. Jeżeli zatem dana osoba formalnie nabyła prawa do deputatu węglowego pracując przez określony czas pod ziemią, to czy mieszka w Polsce czy we Francji, USA, Kanadzie itd., powinna to świadczenie systematycznie otrzymywać. Tak jednak nie jest. Dlatego w trosce o wprowadzenie w Polsce zasad demokratycznego pańStwa prawa, proszę o odpowiedź na pytania:
1. Czy rząd polski wynegocjuje ze związkami zawodowymi zmianę przepisu, który w Zbiorowym Układzie Pracy dla Pracowników Górnictwa uniemożliwia przyznanie świadczeń - deputatów węglowych - osobom, które te uprawnienia formalnie nabyły, ale zamieszkując poza granicami kraju ich nie otrzymują?
2. Czy minister pracy podejmie starania w imieniu rządu RP, aby tę kwestię należycie uregulować wg kanonów krajów Unii Europejskiej?
Poseł Marek Dyduch
Warszawa, dnia 4 września 1998 r.