W związku z otrzymanym pismem z dnia 20 października 1998 r. (DGS-4347/98/MC) będącego odpowiedzią
W związku z otrzymanym pismem z dnia 20 października 1998 r. (DGS-4347/98/MC) będącego odpowiedzią na moją interpelację z dnia 21 września br. w sprawie sytuacji grobów żołnierskich, uprzejmie proszę o kilka dodatkowych wyjaśnień w kwestiach, w których według mnie nie otrzymałam pełnej i jednoznacznej odpowiedzi.
Z odpowiedzi pana ministra wynika, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie zna przypadków ˝ażeby dla powiększenia powierzchni grzebalnej likwidowane były całe kwatery wojenne˝. Jestem ciekawa, czy MSWiA rzeczywiście nie wie nic o takich przypadkach, czy też nie chce wiedzieć. Otóż przypadek taki miał miejsce na cmentarzu parafii rzymskokatolickiej w Niegowonicach (gm. Łazy, woj. katowickie). Niestety ze zdziwieniem przyjęłam fakt, iż w załączniku do interpelacji stanowiącym ˝Wykaz miejsc pochowania żołnierzy państw obcych poległych w okresie I i II wojny światowej usytuowanych na cmentarzach rzymskokatolickich na terenie województwa katowickiego˝ nie znajduję informacji, że w ww. miejscowości znajduje się grób żołnierzy austriackich z okresu I wojny światowej. Na tej podstawie stwierdzam, że ww. wykaz jest niepełny. W tej sytuacji stawiam pytanie:
1. Czy przygotowująca wykaz Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa posiada informacje o znajdującym się na cmentarzu rzymskokatolickim w Niegowonicach grobie żołnierzy austriackich z okresu I wojny światowej, czy też wobec faktu całkowitego zniwelowania jego powierzchni jesienią 1995 r. Rada przeszła nad tym do porządku dziennego, nie podejmując kroków przewidzianych prawem?
Decydując się na załączenie do odpowiedzi na interpelację wykazu w takiej formie, to pan, panie ministrze, ponosi odpowiedzialność za jego zgodność ze stanem faktycznym.
W odpowiedzi pisze pan minister, że w przypadku stwierdzenie faktu naruszenia powierzchni grobu żołnierskiego obowiązek przywrócenia go do stanu poprzedniego spoczywa na władzach gminy.
Pytam pana ministra:
1. Czy w małych ośrodkach gminnych władze gminy odważą się wystąpić oficjalnie przeciwko wyroczni, jaką najczęściej bywa proboszcz miejscowej parafii, który decyzję o rozparcelowaniu terenu grobu wojennego podjął?
2. Czy przerzucenie całego problemu na władze gminne nie jest w tej sytuacji uwolnieniem się od odpowiedzialności? Jak w takich przypadkach wygląda zakres obowiązków urzędu wojewódzkiego?
W opisanym przeze mnie przypadku grób żołnierzy austriackich powstał w latach 1914-1915 na cmentarzu parafialnym, w części dla innowierców wydzielonej carskim ukazem z 1860 r. Sektor taki znajdował się na każdym katolickim cmentarzu, co pozwalało na chowanie ludzi wyznania innego niż katolickie. W momencie założenia liczył kilkaset m.kw. i w jego obrębie pochowanych było kilkuset żołnierzy austriackich (historycy mówią nawet o tysiącach), którzy zginęli w krwawych bitwach stoczonych w okolicach Pilicy. Starły się tam ze sobą wojska trzech zaborców. Teren Niegowonic był odwodem armii austriackiej, a w samej wsi znajdował się szpital polowy. Żołnierze zmarli w tym szpitalu grzebani byli na miejscowym cmentarzu, aż do zakończenia wojny w 1918 r. Mogiła nie była bezimienna, każdy z żołnierzy miał solidną, żeliwną tablicę z imieniem i nazwiskiem, datami urodzenia i śmierci. Po II wojnie światowej cmentarz cywilny został powiększony i kwatery żołnierskie znalazły się w jego centrum. Z biegiem lat jego powierzchnię, z racji usytuowania, systematycznie pomniejszano (obecnie na tym obszarze zauważyć można znaczne zapadanie się grobów powstałych w czasie późniejszym), aż pozostała symboliczna mogiła z jedenastoma tablicami, którą opiekowali się m.in. uczniowie miejscowej szkoły podstawowej i harcerze. Jesienią 1995 r. grób został zniwelowany i dziś nie ma w tym miejscu informacji, że takowy w tym miejscu kiedykolwiek się znajdował. W jego obrębie dość szybko pojawiły się puste betonowe grobowce.
Opisany przeze mnie przypadek dowodzi, iż rzeczą wręcz niemożliwą jest, aby Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa nie posiadała żadnych informacji o istnieniu tego grobu.
Proszę pana ministra o udzielenie szczegółowych odpowiedzi na zadane przeze mnie pytania i doprowadzenie do wyjaśnienia wszelkich moich wątpliwości. W przypadku potwierdzenia się moich informacji rzeczą wskazaną byłoby przywrócenie stanu pierwotnego tegoż grobu.
Poseł Maria Gajecka-Bożek
Zawiercie, dnia 2 listopada 1998 r.