W ostatnich latach Polskie Koleje Państwowe sukcesywnie ograniczają swoją ofertę w zakresie przewozów pasażerskich.
W ostatnich latach Polskie Koleje Państwowe sukcesywnie ograniczają swoją ofertę w zakresie przewozów pasażerskich. Działania tego rodzaju polegają na ograniczaniu połączeń pasażerskich do mniejszych miejscowości, a nawet likwidacji całych linii. Polskie Koleje Państwowe rezygnują ponadto z pociągów osobowych na rzecz pospiesznych i ekspresowych. W konsekwencji na liniach dalekobieżnych obecnie nie ma już praktycznie połączeń osobowych, albowiem zostały one ograniczone niemal wyłącznie do kursów podmiejskich i lokalnych.
Poruszając problematykę likwidacji połączeń kolejowych, należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, iż likwidacja połączeń dotyczy niewielkich miejscowości oddalonych od dużych skupisk miejskich i zamieszkanych przez ludność niezamożną. Znaczna część mieszkańców dojeżdża likwidowanymi obecnie pociągami do zakładów pracy i szkół w innych miejscowościach, gdyż jest to jedyna możliwość podjęcia pracy lub nauki. Większość z tych osób nie dysponuje prywatnymi samochodami, nie istnieje także wystarczająca alternatywna sieć połączeń np. autobusowych. Znaczne uciążliwości powoduje także, praktykowane od wielu lat przez Polskie Koleje Państwowe, zastępowanie połączeń typu osobowego połączeniami pospiesznymi i ekspresowymi. Działania tego rodzaju powodują, że w praktyce znaczna liczba małych miejscowości została pozbawiona połączeń kolejowych lub ich liczba drastycznie się zmniejszyła, gdyż pociągi pospieszne, a zwłaszcza ekspresowe, nie zatrzymują się na większości stacji. Likwidacja pociągów osobowych na rzecz pospiesznych i ekspresów oznacza ponadto ukrytą podwyżkę cen usług świadczonych przez Polskie Koleje Państwowe, skoro pasażerowie są zmuszeni do podróżowania droższymi pociągami, z braku tanich połączeń osobowych.
Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności, należy stwierdzić, że Polskie Koleje Państwowe są obecnie faktycznym monopolistą na rynku przewozów pasażerskich. Pozycja monopolisty oznacza jednak nie tylko przywileje w postaci braku konkurencji i dotacji budżetowych, ale także obowiązki, obejmujące przede wszystkim konieczność zapewnienia ludności sprawnego transportu pasażerskiego. Jest przy tym niewątpliwe, że przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe działa obecnie w warunkach gospodarki rynkowej, w związku z czym jest zobligowane do kierowania się rachunkiem ekonomicznym. Jednocześnie jednak działania podejmowane przez PKP muszą uwzględniać interes ludności, nawet jeśli wiąże się to z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów, tym bardziej że ewentualne straty z tego tytułu są refundowane przez budżet państwa.
Niezależnie od tego należy zauważyć, że likwidacja połączeń i zastępowanie pociągów osobowych droższymi pospiesznymi i ekspresowymi nie zastąpi gruntownej reformy Polskich Kolei Państwowych zmierzającej do uzdrowienia ich sytuacji ekonomicznej. Wydaje się, że decyzje niekorzystne dla pasażerów powinny zapadać w ostatniej kolejności, tylko w sytuacji, gdy są nieuniknione, przy czym należy je poprzedzać działaniami minimalizującymi negatywne skutki.
Mając powyższe na względzie, proszę o udzielenie wyjaśnień w następujących kwestiach:
1. Jaka jest skala dotychczasowych i planowanych działań Polskich Kolei Państwowych polegających na ograniczaniu i likwidowaniu pasażerskich połączeń kolejowych oraz likwidacji połączeń osobowych?
2. Jakimi kryteriami kierują się Polskie Koleje Państwowe, dokonując powyższych działań?
3. Jakie kroki podjęto w celu minimalizowania negatywnych skutków wynikających z ograniczania i likwidowania połączeń kolejowych?
4. Czy działania Polskich Kolei Państwowych podlegają kontroli i weryfikacji ze strony ministra transportu, jako przedstawiciela skarbu państwa, właściciela przedsiębiorstwa?
Poseł Antoni Szymański
Gdańsk, dnia 24 września 1998 r.