Szanowny Panie Ministrze! Jednym z najważniejszych zabytków łódzkich jest kaplica Karola Scheiblera, znajdująca się
Szanowny Panie Ministrze! Jednym z najważniejszych zabytków łódzkich jest kaplica Karola Scheiblera, znajdująca się na Starym Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim przy ul. Ogrodowej w Łodzi. Karol Scheibler był największym łódzkim fabrykantem i jednym z największych XIX-wiecznych w Królestwie Polskim. Pod koniec życia jego majątek szacowano na kilkanaście milionów rubli. Zmarł w 1881 roku, a jego pogrzeb zgromadził tłumy łodzian.
W 1883 r. Hilary Majewski w imieniu rodziny K. Scheiblera ogłosił konkurs na projekt kaplicy nagrobnej. W regulaminie konkursu znalazł się bardzo ciekawy punkt: ˝nie oznacza się sumy kosztów, aby nie krępować myśli autora˝. Mimo tego żaden z 11 projektów nie zadowolił zleceniodawcy. Również drugi konkurs nie przyniósł rozstrzygnięcia. Ostatecznie przyjęto projekt wykonany przez warszawskich architektów Edwarda Lilpopa i Józefa Dziekońskiego.
Budowa kaplicy została zakończona w 1888 roku. W warszawskiej prasie pisano: ˝kaplica jest pomnikiem najkosztowniej wykonanym w kraju naszym˝ oraz ˝niepospolite dzieło architektury, zaprojektowane z wielkim smakiem i wykonane z niezwykłą starannością˝.
Mauzoleum zostało wzniesione w stylu neogotyckim. Architekci czerpali przede wszystkim ze wzorów neogotyku niemieckiego, ale widoczne są również wpływy architektury francuskiej. Budowla poprzez swoją strzelistość i bogactwo elementów architektonicznych wydaje się stanowić miniaturę słynnych katedr i kościołów europejskich. W stylu kaplicy Scheiblerów najbardziej widoczne są nawiązania do świątyni katedralnej pw. św. Stefana w Wiedniu oraz do paryskiej kaplicy Sainte-Chapelle. Wieża oraz fasada kaplicy wykonane zostały z piaskowca, a ściany wypełniono żółtą cegłą klinkierową. Wejście przypomina portale w średniowiecznych katedrach. Okna wypełniały witraże. Nad portalem znajduje się wspaniała rozeta.
W krypcie spoczęły szczątki Karola Scheiblera oraz dwóch jego synów. W późniejszych latach pochowani tam zostali kolejni członkowie rodziny. Po 1945 roku obiekt ten został zdewastowany. Krypta grobowa sprofanowana, a szczątki zmarłych i trumny zniszczone. Stan kaplicy pogarszał się z upływem czasu, a ówczesne władze nie były zainteresowane ochroną tego zabytku. Działania zabezpieczające podjęto dopiero w latach 70. XX w. W 1978 r. wykonano szczegółową inwentaryzację kaplicy, zamurowano okna, teren zabezpieczono siatką. Nie zapobiegło to dalszej dewastacji kaplicy.
Pierwszym przedsięwzięciem renowacyjnym było dokonanie w 1991 r. wymiany pokrycia dachu, co zabezpieczyło stropy przed zniszczeniem. Parafia ewangelicko-augsburska opracowała plany odbudowy obiektu. Brak środków nie pozwolił na ich realizację. W 2005 roku kaplica trafiła na listę stu najbardziej zagrożonych zabytków świata. Jest to lista unikatowych na świecie miejsc, które koniecznie należy ocalić, ogłaszana przez nowojorską World Monuments Fund.
Szansę na uratowanie tego unikatowego obiektu stanowią plany Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jest to nowy priorytet Programu Operacyjnego ˝Dziedzictwo kulturowe˝, który będzie posiadał osobny budżet przeznaczony na dotacje dla szeroko zakrojonych działań na zabytkowych cmentarzach. Obejmuje on pace konserwatorskie obejmujące budowle grobowe i nagrobki oraz prace pielęgnacyjne (dotyczy to zieleni i infrastruktury cmentarnej), a także prace dokumentacyjne. Planowana wysokość środków na dotacje to przynajmniej 3 miliony złotych. Uprawnieni do dofinansowania będą nie tylko właściciele obiektów zabytkowych, ale także społeczne komitety opieki nad historycznymi zabytkami. W porozumieniu z tymi organizacjami powstanie regulamin tego priorytetu.
W Łodzi działania na rzecz ratowania kaplicy Scheiblera podjęła Fundacja na rzecz Ratowania Kaplicy Karola Scheiblera. Fundacja ta zawarła porozumienie z parafią ewangelicko-augsburską w sprawie reprezentowania jej i zbierania funduszy na przeprowadzenie niezbędnych prac remontowo-konserwatorskich w kaplicy. Chciałbym także zauważyć, iż mauzoleum rodziny Scheiblerów stanowi nieodłączny i najważniejszy element Starego Cmentarza przy ul. Ogrodowej w Łodzi. Ta trójwyznaniowa nekropolia (składa się z części rzymskokatolickiej, ewangelicko-augsburskiej i prawosławnej) powszechne jest uznawana za jeden z najcenniejszych cmentarzy-zabytków w Polsce.
Mając powyższe na uwadze, zwracam się do Pana Ministra z następującym pytaniem:
Czy w ramach nowego priorytetu Programu Operacyjnego ˝Dziedzictwo kulturowe˝ są planowane środki na renowację kaplicy Karola Scheiblera, a jeśli tak, to w jakiej wysokości?
Z poważaniem
Poseł Jarosław Jagiełło
Warszawa, dnia 5 grudnia 2006 r.