Tragiczne doświadczenia z katastrofy w hali Międzynarodowych Targów Katowickich uwidoczniły znaczenie, jakie ma właściwe
Tragiczne doświadczenia z katastrofy w hali Międzynarodowych Targów Katowickich uwidoczniły znaczenie, jakie ma właściwe sprawowanie kontrolnej funkcji nadzoru budowlanego. Zgodnie z istniejącym stanem prawnym podstawowym organem kontroli jest powiatowy inspektor nadzoru budowlanego, a jego narzędziem - inspektorat, administracja specjalna, scalona organizacyjnie z samorządem powiatowym. Okazało się, że na chwilę obecną potrzebne jest powzięcie działań, które zreorganizują i poprawią skuteczność tej struktury. Niestety, głosy płynące ze środowiska pracowników nadzoru oraz z kręgów samorządowych wskazują na kilka niebezpieczeństw płynących z planowanych zmian. Oto przewidywane skutki likwidacji powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego.
1. Obecny układ administracyjny jest czytelny dla społeczeństwa - siedziby organów wydających pozwolenia na budowę (starostwa) i zezwalających na użytkowanie (PINB) znajdują się w tym samym mieście. Organy samorządowe i rządowe, działające w oparciu o tę samą ustawę, znajdują się blisko petenta w całym procesie inwestycyjnym i postępowaniu administracyjnym. Służby straży pożarnej i miejskiej oraz policji, ściśle współpracujące z nadzorem (np. podczas katastrofy lub innego zagrożenia), mają swoje siedziby w powiatach.
2. Wydłuży się czas dotarcia inspektora z siedziby okręgu na miejsce wizji - obecnie odległości i tak są znaczne do pokonania, co w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa może okazać się groźne w skutkach przy konieczności podejmowania szybkich decyzji, zwłaszcza gdy potrzeba podjęcia działań wystąpi po godzinach urzędowania. Zwiększenie obszaru działania służb spowoduje spadek ich mobilności i skuteczności.
3. Droga petenta do urzędu również ulegnie wydłużeniu z powodu konieczności pokonania dużych odległości niejednokrotnie kilka razy w celu uzupełnienia brakujących pieczątek i dokumentów (np. od starosty potwierdzenia ostateczności decyzji). W przypadku wezwania przez organ osób jako świadków lub strony w danej sprawie zgodnie z przepisami K.p.a. (art. 56) przysługuje im zwrot kosztów osobistego stawiennictwa w organie.
4. Zmiany prawa budowlanego z lipca 2003 r. spowodowały zwiększenie zakresu obowiązków organów nadzoru budowlanego m.in. o pozwolenia na użytkowanie obiektów, co doprowadziło do zmniejszenia liczby godzin spędzanych przez inspektorów w terenie. Obecnie inspektorzy według NIK poświęcają ok. 90% czasu pracy na rozpatrywanie skarg, odwołań, przyjmowanie petentów i tłumaczenie im zawiłości prawa budowlanego.
5. Stan zatrudnienia nigdy nie pokrywał się z założeniami, jakie przyjęto przy tworzeniu organów nadzoru z administracji samorządowej w 1999 r. (1 inspektora na 40 tys. mieszkańców). Niezbędne jest zwiększenie zatrudnienia w istniejących jednostkach, bo sama reorganizacja nic nie poprawi. Ilość spraw się nie zmniejszy, a liczba nadzorowanych budynków i kontrolowanych obiektów również nie ulegnie zmianie in minus.
6. Przewidywana przez ustawodawcę konieczność zatrudnienia w okręgowych inspektoratach specjalistów w każdej ze specjalności przewidzianych ustawą prawo budowlane jest zbędna. Zgodnie z kompetencjami zawartymi w art. 83 ustawy pracownicy inspektoratu nie mogą dokonywać ocen lub wykonywać ekspertyz. Urzędnik ma przestrzegać zasady praworządności i wymagana jest od niego prawda obiektywna, zatem może pracować tylko na zgromadzonym materiale dowodowym. Dużo czasu w inspektoratach zajmuje prowadzenie ewidencji i sprawozdawczości i na te etaty też nie ma środków.
7. Poprzez odzespolenie na szczeblu powiatów zlikwidowana zostanie możliwość częściowego dofinansowania inspektoratów przez starostów poprzez bezpłatne siedziby, połączenia telefoniczne, obsługę poczty, bankową, szybki dostęp do sieci informatycznych urzędu, ułatwiających funkcjonowanie jednostek itp. Obecnie dokumenty przekazywane są sprawnie, bo siedziby starostw są bardzo blisko, często w tym samym budynku. Stworzenie okręgów spowoduje wzrost kosztów utrzymania służb nadzoru, trudny obecnie do obliczenia, jednak w szacunkach nie można go pominąć. Nie może być zatem mowy o oszczędnościach w zakresie finansowym obecnie z budżetu powiatu.
8. Przyjmowane przez projektodawców ustawy założenia, że zmniejszy się wydatki na czynsze, są błędne z prostego powodu - zatrudnienie ma wzrosnąć, a zatem siedziby okręgowych inspektoratów muszą zapewnić pomieszczenia nie tylko obecnie zatrudnionym, ale i nowym pracownikom. Zatem zajmowana powierzchnia biurowa musi ulec zwiększeniu w stosunku do obecnej, co wiąże się ze wzrostem opłat czynszowych.
9. Nieprzewidywane jest odzespolenie służb nadzoru budowlanego na szczeblu wojewódzkim, zatem odzespolenie jest jedynie częściowe i nie zostanie zapewniona niezależność tych służb od uwarunkowań lokalnych, poprzez bezpośrednią podległość Wojewodzie.
10. Struktury nadzoru budowlanego od momenty ich utworzenia w 1999 r. nigdy nie były dofinansowane zgodnie z występującymi potrzebami i wprowadzenie jakichkolwiek oszczędności w ramach hasła ˝tanie państwo˝ w tym zakresie jest niemożliwe. Należy się spodziewać, że przewidywane zmiany zamiast poprawić skuteczność służb w terenie spowodują ich rozkład.
11. Połączenie powiatowych inspektoratów może grozić całkowitym paraliżem nadzoru budowlanego z powodu trudności w ujednoliceniu systemów informatycznych oraz instrukcji kancelaryjnych, na których pracują poszczególne jednostki. Przekazanie dokumentów archiwalnych do okręgów wymaga również dodatkowych finansów oraz wykwalifikowanej kadry. Niezbędne są dodatkowe pomieszczenia na magazynowanie dokumentacji.
12. Reorganizacja spowoduje odpływ najbardziej doświadczonej kadry z nadzoru budowlanego z bardzo prostego powodu - większość wykwalifikowanych inspektorów obecnie zatrudnionych w powiatowych strukturach odejdzie na lepiej płatne posady, znajdujące się bliżej ich miejsca zamieszkania. Obecnie już bardzo trudno znaleźć wykwalifikowanego pracownika z uprawnieniami budowlanymi i stażem w administracji, który za stosunkowo niskie uposażenie chciałby pracować w nadzorze. Na konkursy zgłasza się rzadko jakiś kandydat.
13. Proponowane zmiany wprowadzają ścisłą zależność finansową okręgowych struktur od wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego, co może odbić się na jakości pracy organu i instalacji. Zależność merytoryczna ściśle powiązana z finansową jest zaprzeczeniem instancyjności i niezależności organów administracji rządowej. Art. 78 konstytucji przewiduje zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, co potwierdza art. 15 K.p.a. Przyjęte rozwiązania organizacyjne mogą prowadzić do narzucenia organowi stopnia podstawowego przez organ II instancji sposobu rozstrzygnięcia spraw, co pozbawia go samodzielności nieodzownej w orzecznictwie administracyjnym i stanowi rażące naruszenie zasady prawdy obiektywnej.
Szanowny Panie Ministrze! Czy rząd, przygotowując projekt nowelizacji ustawy Prawo budowlane, nie powinien wziąć pod uwagę zastrzeżeń fachowców bezpośrednio związanych z nadzorem budowlanym? Czy projekt w obecnym kształcie nie grozi paraliżem nadzoru budowlanego?
Zwracam się z uprzejmą prośbą o ustosunkowanie się do powyższych zastrzeżeń.
Z wyrazami szacunku
Poseł Danuta Pietraszewska
Ruda śląska, dnia 16 grudnia 2006 r.