Szanowna Pani Minister! W trakcie pełnionych przeze mnie w ostatnim czasie dyżurów poselskich docierały
Szanowna Pani Minister! W trakcie pełnionych przeze mnie w ostatnim czasie dyżurów poselskich docierały do mnie sygnały mówiące o trudnej obecnie sytuacji Polaków, którzy zamieszkiwali na Kresach Wschodnich i pracowali tam jako nauczyciele. Aktualnym problemem rodaków przebywających poza granicami kraju, a teraz powracających do ojczyzny jest nieuznawanie stażu pracy i dorobku zawodowego tych osób, które na terenie państw obcych, a szczególnie na terenie byłego ZSRR, pracowały jako nauczyciele. W chwili obecnej, jako repatrianci, nie mają niestety żadnych możliwości uznania ich stażu pracy zarówno przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, jak i przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ze względu na szczególny charakter ich pracy za granicami kraju w charakterze nauczycieli uzasadniona może wydawać się konieczność uregulowania tych kwestii poprzez zainicjowanie odpowiednich zmian legislacyjnych. Jest przecież bezsporne, że osoby te wykonywały zawód nauczyciela i poświęciły się pracy pedagogicznej. Nie można przy tym pominąć okoliczności, że osoby te żyły i pracowały w bardzo trudnych warunkach nie tylko politycznych, ale i klimatycznych.
Stan faktyczny: W świetle przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r., Nr 97, poz. 674, ze zm.) nauczyciele mają prawo do zaopatrzenia emerytalnego określonego w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353, ze zm.), z tym że nauczyciel zaliczany jest do pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze.
Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, zaś nauczyciele szkół, placówek zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę.
Jednym z warunków przejścia na wcześniejszą emeryturę jest określony okres pracy w szczególnym charakterze, a definicja tego rodzaju pracy zawarta jest w art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten wymienia grupy pracowników, uważanych za zatrudnionych w szczególnym charakterze, miedzy innymi (art. 32 ust. 3 pkt 5 ustawy) nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 ustawy Karta Nauczyciela. Za pracę w szczególnym charakterze uznaje się więc pracę każdego nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego wykonywaną w szkołach, placówkach i jednostkach wymienionych w art. 1 ustawy Karta Nauczyciela. Według powołanego przepisu ustawie Karta Nauczyciela podlegają nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach oraz zakładach kształcenia i placówkach doskonalenia nauczycieli działających na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572, ze zm.), zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich oraz rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych działających na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2002 r., Nr 11, poz. 109, ze zm.), oraz publicznych placówkach opiekuńczo-wychowawczych, oraz ośrodkach adopcyjno-opiekuńczych działających na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414, ze zm.), jeśli zostali zatrudnieni przed wejściem w życie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 137, poz. 1304). Ustawie podlegają również nauczyciele zatrudnieni w placówkach wyraźnie wskazanych w art. 1 ust. 2 Karty Nauczyciela.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że nauczycielską pracą w szczególnym charakterze jest w zasadzie praca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a poza jej granicami jedynie wyjątkowo. Zgodnie z art. 88 ust. 1b ustawy Karta Nauczyciela do okresu 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze zalicza się także okresy skierowania, na podstawie odrębnych przepisów, do pracy pedagogicznej za granicą, tj. na podstawie przepisów zarządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 12 listopada 1992 r. w sprawie zasad i warunków kierowania za granicę uczniów w celu kształcenia i nauczycieli w celu doskonalenia (M. P. Nr 37, poz. 275) oraz rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 2 września 2004 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci i obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. Nr 194, poz. 1986).
Pracą nauczycielską w szczególnym charakterze nie jest jednak wykonywanie pracy pedagogicznej w szkołach na terenie innego państwa działających na podstawie prawa obcego. Jak z tego wynika, okres wykonywania nauczycielskiej pracy na terenie innego państwa przez osoby, które uzyskały następnie status repatrianta, nie stanowi więc zatrudnienia w szczególnym charakterze uprawniającego do korzystania z wcześniejszej emerytury nauczycielskiej.
Zauważyć ponadto należy, że w świetle obecnie obowiązujących przepisów wyłączne kompetencje do podejmowania ewentualnych indywidualnych w zakresie uznawalności okresów zatrudnienia, będących podstawą do skorzystania z uprawnień emerytalnych, posiada właściwy terytorialnie dla miejsca zamieszkania nauczyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który obowiązany jest do przestrzegania postanowień przepisów Karty Nauczyciela, i jego stanowisko jest wiążące w sprawie.
Jako poseł na Sejm RP chciałbym zasygnalizować konieczność podjęcia określonych przedsięwzięć, które mogłyby ułatwić naszym rodakom z Kresów Wschodnich funkcjonowanie w ojczystym kraju na właściwym poziomie. Wydaje się, że cel ten można osiągnąć także poprzez ewentualne zainicjowanie zmian legislacyjnych, które pozwoliłyby na uznawanie dorobku zawodowego nauczycieli z Kresów, jako osób wykonujących pracę w szczególnym charakterze.
W związku z przedstawioną problematyką chciałbym zadać Pani Minister następujące pytania:
1. Czy obecnie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej posiada stosunkowe chociażby informacje, jaka jest liczba osób (repatriantów), które pracowały jako nauczyciele w innych państwach, a szczególnie na terenie byłego ZSRR?
2. W jaki sposób przedstawia się obecnie status prawny tych osób w zakresie możliwości nabywania przez nie uprawnień emerytalnych?
3. Czy istnieją obecnie możliwości zakwalifikowania pracy tych osób w charakterze nauczycieli na terenie obcych państw jako pracy wykonywanej w szczególnym charakterze?
4. Czy w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej planowane jest podjęcie działań legislacyjnych w tym kierunku? Jeśli tak - to jakich?
5. Czy praca nauczycielska tych osób na terenie innych państw jest zaliczana do zwykłego stażu pracy, czy też w ogóle nie jest zaliczana do stażu pracy, od którego zależy nabywanie uprawnień emerytalnych?
Z poważaniem
Poseł Jan Bednarek
Warszawa, dnia 14 lutego 2007 r.