Szanowny Panie Ministrze! Z głosów, które do mnie docierają ze strony pracowników organów ścigania,
Szanowny Panie Ministrze! Z głosów, które do mnie docierają ze strony pracowników organów ścigania, wynika, że jednym z istotnych problemów, z którymi borykają się oni w swojej codziennej pracy, są trudności ze skutecznym wyegzekwowaniem obowiązku stawiennictwa świadków. Niemożność uzyskania konkretnych zeznań wskutek uchybienia przez świadka obowiązkowi stawiennictwa prowadzi często do sytuacji, iż w późniejszym okresie nie jest już możliwe wyjaśnienie pewnych okoliczności wskutek upływu czasu od zdarzenia i postępującego procesu zapominania przez świadków pewnych okoliczności. W ostatnim czasie zauważalny jest spadek szacunku obywateli w stosunku do organów ścigania, czego wyrazem jest właśnie zjawisko lekceważenia prawnego obowiązku wynikającego z art. 177 § 1 K.p.k., zgodnie z którym ˝Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek strawić się i złożyć zeznania˝. Organy prowadzące postępowanie dysponują odpowiednimi środkami do walki z tym powszechnie występującym negatywnym zjawiskiem. Z niezrozumiałych jednak powodów środki te w praktyce stosowane są niezmiernie rzadko, przynajmniej na etapie postępowania przygotowawczego.
Przepis art. 285 § 1 K.p.k. stanowi, iż ˝na świadka, biegłego, tłumacza lub specjalistę, który bez usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organy wydalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 3000 złotych˝. To samo uczynić można w stosunku do osoby, która bezpodstawnie uchyla się od złożenia zeznania, wykonania czynności biegłego, tłumacza lub specjalisty, złożenia przyrzeczenia, wydania przedmiotu, dopełnienia obowiązków poręczyciela albo spełnienia innego ciążącego na niej obowiązku w toku postępowania (art. 287 § 1 K.p.k.).
Na mocy art. 286 K.p.k. ˝karę tę należy uchylić, jeżeli ukarany w ciągu tygodnia od daty doręczenia mu postanowienia wymierzającego karę pieniężną dostatecznie usprawiedliwi swe niestawiennictwo lub samowolne oddalenie się˝.
Prawo przewiduje ponadto w art. 285 § 2 K.p.k. możliwość zatrzymania i przymusowego doprowadzenia świadka. Zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie biegłego, tłumacza i specjalisty stosuje się tylko wyjątkowo.
W razie uporczywego uchylania się od złożenia zeznania, wykonania czynności biegłego, tłumacza lub specjalisty oraz wydania przedmiotu można zastosować, niezależnie od kary pieniężnej, aresztowanie na czas nieprzekraczający 30 dni. Aresztowanie należy uchylić, jeżeli osoba aresztowana spełni obowiązek albo postępowanie przygotowawcze lub postępowanie w danej instancji ukończono (art. 287 § 2 i 3 K.p.k.).
Jak widać, prawo dysponuje więc odpowiednimi środkami umożliwiającymi skuteczną walkę z wszelkimi przejawami utrudniania postępowania karnego. Niezrozumiałym jest więc postępowanie organów procesowych, które w tym przypadku nie wykorzystują przysługujących im środków służących wyegzekwowaniu obowiązku stawiennictwa. Z doświadczenia życiowego wynika, iż groźba poniesienia jakiejkolwiek dolegliwości finansowej skutecznie motywuje. Pieniężna kara porządkowa jest karą tanią, a nie niesie ze sobą dodatkowych kosztów jej wykonania, w przeciwieństwie do zatrzymania i przymusowego doprowadzenia czy też aresztu. Poza funkcją motywacyjną mogłaby ona znakomicie spełniać również funkcję prewencyjną. Powszechne stosowanie pieniężnej kary porządkowej z pewnością przyniosłoby skutek w postaci zmniejszenia ilości przypadków lekceważenia obowiązku wynikającego z art. 177 K.p.k. oraz spowodowałoby wzrost poszanowania obywateli w stosunku do prawa, organów prowadzących postępowanie, jak również poprawiłoby jakość i szybkość prowadzonych postępowań. W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na pytania:
- Dlaczego organy ścigania tak rzadko korzystają z możliwości przewidzianej w art. 285 § 1 K.p.k., tj. z możliwości nałożenia na świadka, który uchybia obowiązkowi stawiennictwa na wezwanie, pieniężnej kary porządkowej?
- Czy przewiduje się wydanie odpowiednich wytycznych w tej kwestii?
Z poważaniem
Poseł Ewa Wolak
Wrocław, dnia 20 marca 2007 r.