Każda instytucja i firma w Polsce, która daje pracę więcej niż 25 pracownikom, ma
Każda instytucja i firma w Polsce, która daje pracę więcej niż 25 pracownikom, ma do wyboru albo od 3 do 6% etatów zapełni niepełnosprawnymi, albo zapłaci na PFRON około tysiąca złotych miesięcznie za każdą osobę. W instytucjach publicznych, a więc głównie w administracji rządowej, samorządowej i spółkach Skarbu Państwa zatrudnieni niepełnosprawni stanowią 1,66%. Nie lepiej jest w ministerstwach. Ponad pół miliona złotych płaci Ministerstwo Finansów, które znalazło dla inwalidów 9 etatów na ponad 2,2 tys., którymi dysponuje. Rażącymi przykładami są ZUS czy KRUS, a więc instytucje, które powinny wzorcowo wypełniać ten obowiązek choćby po to, by zamiast płacić ludziom renty, aktywizować ich zawodowo. Tymczasem w ZUS niepełnosprawni stanowią zaledwie 1% pracowników na ponad 49 tysięcy etatów. Tylko w tym roku ZUS za niezatrudnianie niepełnosprawnych zapłaci karę na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w wysokości 27 mln zł!
W Polsce aktywnych zawodowo jest nieco ponad 16% osób niepełnosprawnych, czyli około trzy razy mniej niż średnio w krajach UE. Pracuje tylko co szósta osoba niepełnosprawna. Konsekwencje takiego stanu rzeczy są druzgocące dla budżetu państwa. W Polsce bowiem dla ponad 130 na 1000 mieszkańców renta stanowi podstawowe źródło utrzymania, podczas gdy średnia w krajach OECD wynosi ok. 62 rencistów na 1000 mieszkańców. Aby sfinansować renty w Polsce, wydaje się na ten cel ponad 4% PKB, czyli wiele razy więcej niż wydają inne kraje europejskie (Włochy - 0,99%, Niemcy - 1,05%, Czechy - 1,68%). Niska aktywność zawodowa osób niepełnosprawnych odbija się na ogólnym poziomie aktywności zawodowej, który w Polsce wynosi 52% i jest najniższy w Europie.
Ogromny wpływ na poziom zatrudnienia niepełnosprawnych mają wciąż zmieniające się przepisy. Wobec niejasnych i wciąż zmienianych przepisów, wielu pracodawców woli zapłacić karę na PFRON zamiast zatrudnić niepełnosprawnych. Dzisiejszy system wspierania pracodawców zatrudniających niepełnosprawnych stał się niewydolny. Fundusz powinien funkcjonować jako mechanizm gromadzenia potrzebnych środków, natomiast zdecentralizowana powinna być realizacja wszelkich programów służących aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. Trzeba także wyraźnie rozdzielić finansowanie i realizację przez PFRON rehabilitacji społecznej od rehabilitacji zawodowej. Pieniądze zbierane od pracodawców za niezatrudnianie niepełnosprawnych powinny trafiać do pracodawców zatrudniających, zaś pieniądze otrzymywane z budżetu państwa powinny finansować działalność warsztatów terapii zajęciowej, ośrodków opiekuńczo-rehabilitacyjnych czy likwidację barier. Dziś absurdalnie pieniądze z budżetu finansują zatrudnianie, a pieniądze od pracodawców trafiają do organizacji pozarządowych i samorządów.
Paradoksalnie, w PFRON w poprzednim roku zostały niewykorzystane pieniądze. Dzieje się tak w wyniku ograniczania działań Funduszu w celu zaoszczędzenia pieniędzy, które budżet pochłonie na inne cele. Efektem jest najniższy w UE poziom aktywności zawodowej niepełnosprawnych. Warto zatrudniać niepełnosprawnych, bo jeśli pracują, to nie sięgają po renty, nie potrzebują zasiłków, a płacą podatki i są aktywnymi konsumentami.
Niedawno opinię publiczną zbulwersował fakt, gdy okazało się, że pełnosprawny aktor udawał kalekę w kampanii reklamowej ˝Pełnosprawni w pracy˝. Przedstawiciel PEFRON tłumaczył, że zatrudnienie zdrowego człowieka jest tańsze i pracuje on wydajniej. Wątpliwość nasuwa się sama: Czy można kogokolwiek zachęcić do zatrudnienia niepełnosprawnego, skoro samemu się tego nie robi?
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy w Polsce przeprowadzana jest weryfikacja stanu zdrowia osób otrzymujących renty?
2. Z czego wynika średni wskaźnik 130 rencistów na 1000 mieszkańców w Polsce wobec 62 rencistów na 1000 mieszkańców w krajach OECD?
3. Jakie są powody tego, że pracodawcy (w tym administracja rządowa i samorządowa) wolą płacić wysokie kary niż zatrudniać niepełnosprawnych?
4. Jaki jest bilans wpłat z tytułu kar za niezatrudnianie niepełnosprawnych do finansowania przedsiębiorców zatrudniających niepełnosprawnych? Czy są i jak są wykorzystywane nadwyżki osiągane z tego tytułu?
5. Czy PFRON przekazuje niewykorzystane środki do budżetu państwa?
6. Jakie są przyczyny niepełnego wykorzystania środków przez PFRON?
7. Czy ministerstwo dysponuje wiedzą o skali i rodzaju potrzeb, które w pierwszej kolejności należałoby sfinansować na rzecz osób niepełnosprawnych?
Z poważaniem
Poseł Tomasz Piotr Nowak
Konin, dnia 11 czerwca 2007 r.