Panie Ministrze! Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, nowelizując przed rokiem (23 czerwca 2006 r.) ustawę z
Panie Ministrze! Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, nowelizując przed rokiem (23 czerwca 2006 r.) ustawę z dnia 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych, potwierdził, że groby i cmentarze wojenne pozostają pod opieką państwa, a zwierzchni nadzór nad nimi, polegający na sprawdzaniu i kontrolowaniu działań podległych jednostek pod względem legalności i podejmowaniu w tym zakresie decyzji administracyjnych powierzył ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.
Z Ministerstwa Kultury pochodzi informacja z 6 czerwca 2002 r. w sprawie grobów wojskowych poległych w zamachu majowym 1926 r., w której czytamy m.in.:
˝wspomniane groby znajdowały się w kwaterze B18 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. W dniu 27 maja 1926 r. odbył się pogrzeb 169 żołnierzy i 8 osób cywilnych, które zginęły w dniach konfliktu na ulicach Warszawy. W 1961 r., w okresie gdy cmentarzem zarządzały władze wojskowe garnizonu warszawskiego, dokonano likwidacji grobów ziemnych, pozostawiając ok. 30 mogił, które miały murowane nagrobki. Obecnie w kwaterze B18 zachowało się ok. 10 grobów ofiar walk z 1926 r. Część poległych spoczywa w odrębnie urządzonych grobach, które jako groby wojenne pozostają pod opieką wojewody mazowieckiego. Część zachowanych grobów ma jednak charakter grobów rodzinnych. Zachowują one swój historyczny charakter odnoszący się do wydarzeń 1926 r. Ponadto w sąsiedniej kwaterze B20 znajduje się mogiła zbiorowa 13 oficerów i żołnierzy z 10 pułku piechoty, poległych po stronie wojsk rządowych. Na mogile znajduje się pomnik z piaskowca zwieńczony krzyżem. Tragiczne wydarzenia 1926 r. upamiętnia także usytuowana w kwaterze B18 płyta poświęcona żołnierzom WP, poległym po obu stronach konfliktu, z cytatem z pojednawczego rozkazu Józefa Piłsudskiego z 22 maja 1926 r. Płyta ta, wykonana z granitu jest dobrze utrzymana. Zachowane do dzisiaj mogiły i upamiętnienia dotyczące poległych w czasie walk majowych 1926 r. wymagają konserwacji z uwagi na dużą wartość historyczną. Prace takie prowadzą służby zarządzające cmentarzem wojskowym. Wszelkie dalsze prace renowacyjno-porządkowe przy mogiłach poległych w 1926 r. mogą być prowadzone dopiero po dokładnej ich inwentaryzacji i określeniu statusu każdej z mogił (grób wojenny czy rodzinny). Prace takie zostaną podjęte w niedalekiej przyszłości.˝
Panie ministrze, z powyższego wynika kilka faktów:
1. Tylko nieliczni polegli w zamachu majowym 1926 r. żołnierze mają swoje miejsce wiecznego spoczynku.
2. Istniejące mogiły oraz miejsca upamiętnienia śmierci poległych już przed pięciu laty wymagały konserwacji i renowacji.
3. Przed pięciu laty sygnalizowano potrzebę dokładnej inwentaryzacji miejsc spoczynku żołnierzy maja 1926 r. i określenia statusu każdej z mogił (grób wojenny czy rodzinny) i deklarowano podjęcie tych prac w niedalekiej przyszłości.
Jest również jeden bolesny fakt. Zgodnie z polską tradycją i kulturą staramy się otoczyć pamięcią każde miejsce walki i wiecznego spoczynku żołnierzy, tymczasem na żadnej z oficjalnych państwowych czy kościelnych uroczystości poświęconych orężu Wojska Polskiego nie wspomina się tragicznych ofiar zamachu majowego 1926 r.
Panie ministrze, w niniejszej interpelacji zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Czy dokonano zapowiadanej przed pięciu laty inwentaryzacji miejsc spoczynku żołnierzy maja 1926 r.? Jakie są wyniki tej inwentaryzacji?
2. W jakim celu, na jakiej podstawie prawnej oraz na czyje polecenie dokonano likwidacji w 1961 r. grobów ziemnych żołnierzy poległych w czasie zamachu majowego 1926 r.? Czy decyzja w tej sprawie nie naruszała obowiązujących przepisów prawa?
3. Czy w czasie poprzedzającym likwidację w 1961 r. ziemnych grobów żołnierzy poległych w zamachu majowym podejmujący decyzję o ich likwidacji powiadomili o tym zamiarze rodziny lub społeczności lokalne, z których pochodzili polegli żołnierze, by umożliwić im zaopiekowanie się prochami poległych, na przykład przez ponowny pochówek na cmentarzach w rodzinnych stronach poległych?
4. Co się stało ze szczątkami żołnierzy poległych w zamachu majowym 1926 r., spoczywających do 1961 r. w grobach ziemnych na Powązkowskim Cmentarzu Wojskowym?
5. Czy i jakie działania i środki podejmie pan minister w celu przywrócenia pamięci i czci żołnierskim ofiarom zamachu majowego 1926 r.?
6. Jaka jest wiedza i jak są traktowane groby osób cywilnych, które zginęły w czasie zamachu majowego 1926 r.?
Panie ministrze, nie ma wątpliwości, że kolejnymi bolesnymi wydarzeniami okresu międzywojennego, będącymi następstwem i ciągiem dalszym zamachu majowego 1926 r., były aresztowania kierownictwa ˝Centrolewu˝ we wrześniu 1930 r., ich haniebne uwięzienie w wojskowej twierdzy Brześć i równie haniebny proces brzeski.
Przeto kierując do pana ministra interpelację w sprawie opieki nad grobami żołnierzy poległych w zamachu majowych, jestem przekonany, że jest skierowana pod najwłaściwszy adres, wszakże wiedza pana ministra - wnuka wybitnego obrońcy w procesie brzeskim, mecenasa Kazimierza Cypriana Ujazdowskiego o tamtych czasach nie tylko z podręczników szkolnych pochodzi, bowiem została wyniesiona z patriotycznego, zaangażowanego w obronę wolności i demokracji domu rodzinnego.
Z wyrazami szacunku
Poseł Stanisław Żelichowski
Warszawa, dnia 27 czerwca 2007 r.